Η χρήση εργογόνων συμπληρωμάτων από τους αθλητές είναι μια καθημερινή διαδικασία που πλέον άρχισε να εφαρμόζεται και στη ζωή μη επαγγελματιών αθλητών. Παρακάτω αναλύονται βασικά θέματα σχετικά με τα εργογόνα βοηθήματα (εργογόνο αποτέλεσμα, μηχανισμός λειτουργίας) αλλά και ανησυχίες που ανακύπτουν από την χρήση ορισμένων δημοφιλών συμπληρωμάτων όπως παρουσιάζεται στο Position Paper της Ακαδημίας Διαιτολόγων του Αμερικανικού Κολλεγίου Αθλητιατρικής και των Διαιτολόγων του Καναδά που δημοσιεύθηκε το 2016. 

 

Κατηγορία  Παράδειγμα  Χρησιμότητα  Ανησυχίες 
Ειδικές αθλητικές τροφές  Αθλητικές μπάρες, τζελ, ποτά, γλυκά, ηλεκτρολύτες, πρωτεϊνικά σκευάσματα  Πρακτική επιλογή για κάλυψη  των διατροφικών αναγκών όταν ο χρόνος , γαστρεντερικά προβλήματα κ.α. δεν επιτρέπουν την κατανάλωση κανονικού φαγητού  Μεγαλύτερο κόστος από το κανονικό φαγητό 

Χρήση εκτός πρωτοκόλλου 

 

Φαρμακευτικά 

Συμπληρώματα 

Συμπληρώματα σιδήρου, ασβεστίου, βιταμίνης D, πολυβιταμίνες, ω-3 λιπαρά οξέα  Πρόληψη και θεραπεία ανεπαρκειών υπό τις οδηγίες ιατρού ή διαιτολόγου  Χρήση χωρίς συμβουλή ιατρού ή διαιτολόγου 
Ειδικά εργογόνα συμπληρώματα  Εργογόνα αποτελέσματα  Μηχανισμός εργογόνας λειτουργίας  Ανησυχίες για την χρήση 
Κρεατίνη 
  • Βελτιώνει την απόδοση σε επαναλαμβανόμενα σετ υψηλής έντασης άσκηση με μικρές περιόδους ξεκούρασης 
  • Άμεσο αποτέλεσμα στην αγωνιστική απόδοση 
  • Βελτιωμένη ικανότητα προπόνησης 
Αυξάνει τις συγκεντρώσεις κρεατίνης και φωσφοκρεατίνης. 

Άλλες δράσεις όπως βελτίωση της αποθήκευσης γλυκογόνου και άμεσο αποτέλεσμα στην μυϊκή σύνθεση πρωτεϊνών 

Απότομη αύξηση βάρους (0,6-1Kg). 

Πρόβλημα σε αθλήματα με σημαντική την διατήρηση σταθερού βάρους 

Πιθανότητα γαστρεντερικών διαταραχών 

Σκευάσματα με ακατάλληλη ποσότητα και μορφές κρεατίνης   

Καφεΐνη 
  • Μειώνει το αίσθημα της κούρασης 
  • Επιτρέπει άσκηση μεγαλύτερης έντασης για περισσότερο χρόνο με καλύτερη απόδοση 
Ανταγωνίζεται την αδενοσίνη με αποτέλεσμα σε διάφορα μέρη του σώματος συμπεριλαμβανομένου του κεντρικού νευρικού συστήματος 

Προάγει την απελευθέρωση Ca2+  από το σαρκοπλασματικό δίκτυο 

Παρενέργειες  (π.χ. τρέμουλο, αυξημένοι καρδιακοί παλμοί, ανησυχία) 

Τοξική σε μεγαδόσεις 

Οδηγίες National Collegiate Athletic Association απαγορεύουν δόσεις που προκαλούν συγκεντρώσεις καφεΐνης στα ούρα > 15 μg/mL 

Προϊόντα στο εμπόριο που δεν αναγράφουν ποσότητα καφεΐνης και περιέχουν άλλα διεγερτικά 

Διττανθρακικό Νάτριο 
  • Βελτιώνει την απόδοση σε αγωνίσματα που η ενέργεια παράγεται μόνο από αναερόβια γλυκόλυση  
  • Αθλήματα υψηλής έντασης και διάρκειας 1-7 λεπτά  
  • Επαναλαμβανόμενα υψηλής έντασης σπρίντ 
  • Ικανότητα για υψηλής έντασης σπρίντ κατά τη διάρκεια άσκησης αντοχής  
Όταν λαμβάνεται σε οξεία δόση πριν την άσκηση αυξάνει την ρυθμιστική ικανότητα στο εξωκυττάριο υγρό (κρατάει το pH σταθερό έξω από το κύτταρο)  Μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές που θα μειώσουν την απόδοση 
Β-αλανίνη 
  • Βελτιώνει την απόδοση σε αγωνίσματα που η ενέργεια παράγεται μόνο από αναερόβια γλυκόλυση  
  • Στοχεύει σε υψηλής έντασης άσκηση διάρκειας 60-240 sec 
  • Μπορεί να βελτιώσει την προπονητική ικανότητα 
Χρόνια χρήση του βάση πρωτοκόλλου, αυξάνει την μυϊκή καρνοσίνη η οποία είναι ενδοκυττάριο ρυθμιστικό διάλυμα (κρατάει το pH σταθερό μέσα στο κύτταρο)  Σκευάσματα με γρήγορη απορρόφηση μπορεί αν προκαλέσουν παραισθήσεις (πχ μυρμήγκιασμα) 
Νιτρικά 
  • Αυξάνουν την αντοχή στην άσκηση 
  • Βελτιώνουν την απόδοση σε άσκηση αντοχής σε μη-επαγγελματίες αθλητές 
Αυξάνει το νιτρώδες άλας του πλάσματος το οποίο αυξάνει την παραγωγή νιτρικού οξέος με αποτελέσματα την αγγειακή και μεταβολική λειτουργία.  

Μείωση κόστους οξυγόνου κατά την άσκηση 

Κατανάλωση τροφίμων πλούσια σε νιτρικά (πχ χυμός παντζαριού) μπορεί να προκαλέσει εντερική δυσφορία και αποχρωματισμό των ούρων 

Η αποτελεσματικότητα είναι λιγότερο εμφανής σε υψηλού επιπέδου αθλητές 

 

Τα παραπάνω εργογόνα συμπληρώματα μπορεί να είναι αποτελεσματικά αλλά η χρήση τους δεν υποστηρίζεται από την συγγραφική ομάδα του εν λόγω statement. Ο ρόλος του ιατρού ή του διαιτολόγου είναι να διενεργήσει μια ολοκληρωμένη διατροφική αξιολόγηση και να παρέχει αξιόπιστη και βασισμένη σε ερευνητικά στοιχεία ενημέρωση στον αθλητή για τη σημασία της χρήσης των συμπληρωμάτων, τις επιτρεπόμενες δόσεις και την αποτελεσματικότητά τους καθώς και να του υπογραμμίσει  το ότι είναι υπεύθυνος για τις συνέπειες της χρήσης τους (π.χ. νομιμότητα, κόστος για την υγεία κλπ) και ότι είναι  προσωπική του επιλογή το εάν θα τα χρησιμοποιήσει. 

 

Πηγή: 
Position of the Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada, and the American College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance, 2016 by the Academy of Nutrition and Dietetics, American College of Sports Medicine, and Dietitians of Canada 

 

Επιμέλεια
Υρώ Παπαδοπούλου, Κλινική Διαιτολόγος 

Έφη Κολοβέρου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με ειδίκευση στο Διαβήτη, B.Sc., M.MedSci., PhD. Υπεύθυνη Κέντρου Διαιτολογικής Υποστήριξης και Εκπαίδευσης Nutriclinic