• Σουκρόζη
    Πρόκειται για έναν δισακχαρίτη που λέγεται και σακχαρόζη ή καλαμοσάκχαρο και ουσιαστικά είναι η γνωστή σε όλους επιτραπέζια ζάχαρη που αποτελείται από τους μονοσακχαρίτες γλυκόζη και φρουκτόζη (1).
     
  • Φρουκτόζη
    Είναι ένας μονοσακχαρίτης που βρίσκεται φυσικά σε φυτικά τρόφιμα (π.χ. φρούτα).
     
  • HFCS (σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη)
    Παράγεται έπειτα από ειδική κατεργασία του αμύλου του καλαμποκιού. Πιο συγκεκριμένα, γίνεται χημική και ενζυμική υδρόλυση του αμύλου του καλαμποκιού και μετατροπή του σε σιρόπι καλαμποκιού το οποίο περιέχει κυρίως γλυκόζη. Στη συνέχεια έχουμε ισομερίωση της γλυκόζης σε φρουκτόζη και έπειτα για να παραχθούν τα ευρέως χρησιμοποιούμενα HFCS αναμιγνύεται με σιρόπι γλυκόζης (Διάγραμμα 1) (3). Το HFCS πρωτοεμφανίστηκε στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών το 1970 και ουσιαστικά είναι ένα υγρής μορφής γλυκαντικό που περιέχει γλυκόζη και φρουκτόζη και αποτελεί εναλλακτική της ζάχαρης λύση λόγω της γλυκύτητάς του, της βελτιωμένης σταθερότητας και λειτουργικότητάς του, της εύκολης χρήσης του ενώ προσφέρει και καλύτερη υφή, χρώμα και ρευστότητα στα τρόφιμα (2). Το HFCS το βρίσκουμε συνήθως ως συστατικό επεξεργασμένων τροφίμων και ποτών όπως: συσκευασμένοι χυμοί, ανθρακούχα ποτά, κονσερβοποιημένα φρούτα, σάλτσες, έτοιμες σούπες, καρυκεύματα, αρτοσκευάσματα κ.ά. Επίσης, χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό από τις γαλακτοβιομηχανίες στο γιαούρτι, στα αρωματισμένα γάλατα, σε παγωτά, και άλλα παγωμένα επιδόρπια (3). 

 

Τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει πλήθος επιστημονικών συζητήσεων γύρω από τα σάκχαρα αυτά. Οι συζητήσεις αυτές πυροδοτήθηκαν εκ νέου το 2004 με μια δημοσίευση στο American Journal of Clinical Nutrition η οποία ενοχοποιούσε το HFCS υποστηρίζοντας πως η αύξηση της χρήσης του αντικατοπτρίζει την ραγδαία αύξηση της παχυσαρκίας που παρατηρείται στις ΗΠΑ και πολλές άλλες χώρες (5). Στη δημοσίευση υποστηρίχθηκε μεταξύ άλλων ότι η πέψη, η απορρόφηση και ο μεταβολισμός της φρουκτόζης, συγκρινόμενα με τη γλυκόζη, διαφέρουν με τρόπους που προάγουν την πιθανότητα αυξημένης ενεργειακής κατανάλωσης οδηγώντας τελικά σε αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας, μεταβολικού συνδρόμου και καρδιαγγειακών (5,10,11,12). Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα εντοπίζοντας τις αδυναμίες της θεωρίας αυτής κατέληξε στο συμπέρασμα πως το HFCS δεν είναι ο μοναδικός υπαίτιος για τη μάστιγα της παχυσαρκίας. Βασικό επιχείρημα ήταν το γεγονός πώς η σουκρόζη, δηλαδή η κοινή ζάχαρη, και το HFCS δεν έχουν σημαντικές διαφορές ως προς το μεταβολισμό τους και την ενδοκρινική απάντηση που προκαλούν στον οργανισμό, κάτι που δε μας εκπλήσσει αν σκεφτούμε πως και τα δύο αυτά σάκχαρα περιέχουν σχεδόν ίσες ποσότητες γλυκόζης και φρουκτόζης (6,7,8,9). 

Παρόλο που το θέμα αυτό αποσαφηνίστηκε, το κοινό ακόμη και σήμερα παραμένει σε πολλές περιπτώσεις με τη λανθασμένη αντίληψη που ενοχοποιεί το HFCS. Σε αυτό συμβάλλει πιθανώς το ίδιο το όνομά του – “σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη” – καθώς όπως είπαμε στην πραγματικότητα περιέχει σχεδόν ίση ποσότητα φρουκτόζης με τη σουκρόζη και όχι περισσότερη. 

Στο σημείο αυτό, λοιπόν, πρέπει να τονισθεί η σημασία του να μπορεί κανείς να διαχωρίζει τα αποτελέσματα μελετών που χρησιμοποιούν διαφορετικά σάκχαρα. Για παράδειγμα, ο μεταβολισμός του HFCS και της σουκρόζης και οι επιπτώσεις τους στην υγεία είναι διαφορετικές από της απλής φρουκτόζης συγκρινόμενη με την απλή γλυκόζη. Ακόμη, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το γεγονός πως τόσο η φρουκτόζη όσο και η γλυκόζη σπάνια καταναλώνονται μεμονωμένα – δηλαδή ως πρόσθετα σάκχαρα – γι’ αυτό και θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τις μελέτες που τα συγκρίνουν. 

Λόγω των αντικρουόμενων αποτελεσμάτων διαφόρων μελετών, το κατά πόσο σχετίζονται η σουκρόζη, το HFCS και η φρουκτόζη με την αύξηση του κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, μεταβολικό σύνδρομο και λιπώδη διήθηση του ήπατος παραμένει υπό αμφισβήτηση (12). 

Από τα παραπάνω γίνεται φανερό πως όλοι οι ερευνητές πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί στη διατύπωση των αποτελεσμάτων τους, έτσι ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος διαμόρφωσης λανθασμένης κοινής γνώμης, που στη συνέχεια δύσκολα αναστρέφεται. Ακόμη, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως χρειάζονται περισσότερες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες για να αποσαφηνιστούν τα παραπάνω ζητήματα οπότε πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν αποδίδουμε στην κατανάλωση φρουκτόζης, σουκρόζης ή HFCS αρνητικές για την υγεία συνέπειες. Αυτό που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι πως υπάρχει πράγματι μια αύξηση στα τριγλυκερίδια από την κατανάλωση αυξημένων ποσοτήτων υδατανθράκων και ιδιαίτερα απλών σακχάρων. (12) 

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η συνολική κατανάλωση ελεύθερων/απλών σακχάρων πρέπει να περιορίζεται σε <10% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης καθώς υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία πως έτσι μειώνεται η πιθανότητα υπερβαρότητας, παχυσαρκίας και φθοράς των δοντιών. Η σύσταση αυτή ΔΕΝ αφορά τα σάκχαρα των φρέσκων φρούτων και λαχανικών και αυτών που υπάρχουν φυσικά στα γαλακτοκομικά προϊόντα, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις για ανεπιθύμητα αποτελέσματα από την κατανάλωσή τους. Αντίθετα, η σύσταση αυτή στοχεύει στο να μειωθεί η κατανάλωση σε μονοσακχαρίτες, όπως η γλυκόζη και η φρουκτόζη, σε δισακχαρίτες, όπως η ζάχαρη που προστίθεται σε τρόφιμα και ποτά, καθώς και σε σάκχαρα όπως αυτά που υπάρχουν φυσικά στο μέλι, στα διάφορα σιρόπια και τους χυμούς. Σύμφωνα πάλι με τον ΠΟΥ περαιτέρω μείωση των απλών σακχάρων σε <5% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης μπορεί να παρέχει επιπρόσθετα οφέλη (1). Οι αντίστοιχες συστάσεις του American Heart Association για τα πρόσθετα σάκχαρα είναι <100 Kcal/ημέρα για τις γυναίκες και <150 Kcal/ημέρα για τους άνδρες (4). Αυτός ο στόχος μπορεί να ακούγεται εύκολος, αλλά ακόμα και για κάποιον που δε χρησιμοποιεί καθόλου επιτραπέζια ζάχαρη είναι δύσκολος, αν σκεφτούμε πόσα κρυφά σάκχαρα βρίσκονται σε κοινά τρόφιμα του εμπορίου (π.χ. δημητριακά πρωινού, γαλακτοκομικά, αρτοσκευάσματα). Στο σημείο αυτό απαιτείται: 

  • εφαρμογή πολιτικών μείωσης των κρυφών σακχάρων στα περισσότερα τρόφιμα του εμπορίου και 
  • εκπαίδευση των καταναλωτών ώστε να αναγνωρίζουν τις διαφορετικές ονομασίες των σακχάρων (π.χ. ιμβερτοσάκχαρο, άρωμα βύνης, σιρόπι Αγαύης κ.λπ) 

Συμπεραίνουμε λοιπόν, πως τελικά, τα περισσότερα δεδομένα που υπάρχουν σχετίζονται με τη συνολική καταναλισκόμενη ποσότητα απλών σακχάρων και είναι αυτό ακριβώς που πρέπει να προσέχουμε ώστε να έχουμε μια ισορροπημένη διατροφή και όχι τόσο τα είδη των επιμέρους σακχάρων που χρειάζονται ακόμη πολλές μελέτες για να αποσαφηνιστούν οι επιμέρους δράσεις τους.  

 

Βιβλιογραφία 

  • Kay Parker, Michelle Salas and Veronica C. Nwosu (2010). High fructose corn syrup: Production, uses and public health concerns 
  • Rachel K. Johnson et.al (2009). Dietary Sugars Intake and Cardiovascular Health A Scientific Statement From the American Heart Association 
  • Rippe JM. The health implications of sucrose, high fructose corn syrup, and fructose: What do we really know? J Diabetes Technol. 2010; 4. Issue 4. 
  • American Medical Association. Report 3 of the Council on Science and Public Health 2008 (A-08). 
  • Academy of Nutrition and Dietetics. Use of nutritive and nonnutritive sweeteners. J Am Diet Assoc. 2004;104:255–75. 
  • Melanson KJ, Zukley L, Lowndes J, Nguyen V, Angelopoulos T, Rippe J. Effects of high fructose corn syrup and sucrose consumption on circulating glucose, insulin, leptin, and ghrelin and on appetite in normal-weight women nutrition. Nutrition. 2007;23:103–12. 
  • Zukley L, Lowndes J, Nguyen V, Brosnahan J, Summers A, Melanson K, Angelopoulos T, Rippe J. Consumption of beverages sweetened with high fructose corn syrup and sucrose produce similar levels of glucose, leptin, insulin and ghrelin in obese females. FASEB 2007;21:538 
  • Stanhope KL, Schwarz JM, Keim NL, Griffen SC, Bremer AA, Graham JL, Hatcher B, Cox CL, Dyachenko A, Zhang W, et al. Consuming fructose-sweetened, not glucose-sweetened, beverages increases visceral adiposity and lipids and decreases insulin sensitivity in overweight/obese humans. J Clin Invest. 2009;119:1322–34. 
  • Teff KL, Elliott SS, Tschöp M, Kieffer TJ, Rader D, Heiman M, Townsend RR, Keim NL, D’Alessio D, Havel PJ. Dietary fructose reduces circulating insulin and leptin, attenuates postprandial suppression of ghrelin, and increases triglycerides in women. J Clin Endocrinol Metab. 2004;89:2963–72. 
  • James M. Rippe,Theodore J. Angelopoulos (2012). Sucrose, High-Fructose Corn Syrup, and Fructose, Their Metabolism and Potential Health Effects: What Do We Really Know?,Advances in Nutrition an international Review Journal 
Έφη Κολοβέρου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με ειδίκευση στο Διαβήτη, B.Sc., M.MedSci., PhD. Υπεύθυνη Κέντρου Διαιτολογικής Υποστήριξης και Εκπαίδευσης Nutriclinic