Η εξεσημασμένη συσσώρευση σωματικού λίπους οδηγεί σε παχυσαρκία. Σε σχέση με τα λεπτόσωμα, τα παχύσαρκα παιδιά έχουν διπλάσσιο κίνδυνο να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες. Η παχυσαρκία μπορεί να έχει επιπτώσεις τόσο στον ανώτερο όσο και στον κατώτερο αεραγωγό, με αποτέλεσμα οι παιδοπνευμονολόγοι να συμμετέχουν όλο και περισσότερο στην αντιμετώπιση των παχύσαρκων παιδιών (1). 

Παιδική παχυσαρκία – η νέα παγκόσμια απειλή
Η επίπτωση της παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία συνεχίζει να αυξάνεται σε παγκόσμιο επίπεδο (2), παίρνοντας πλέον διαστάσεις πανδημίας (3). Στις Ηνωμένες πολιτείες το 15% των παιδιών είναι παχύσαρκα. Το ποσοστό αυτό διπλασιάστηκε μέσα σε 20 χρόνια (4). Η ίδια τάση παρατηρείται στις περισσότερες χώρες με την παιδική παχυσαρκία να κυμαίνεται μεταξύ 4% και 15%. Δύο με τρεις φορές περισσότερα παιδιά είναι υπέρβαρα, αναδεικνύοντας πλέον την παιδική παχυσαρκία στη νέα παγκόσμια απειλή της δημόσιας υγείας (5). Αν τα παιδιά μας συνεχίσουν να αυξάνουν το βάρος τους με τους σημερινούς ρυθμούς, πολύ σύντομα η παχυσαρκία θα αποτελεί την 1η αιτία θανάτου που είναι δυνατόν να προληφθεί, με το κάπνισμα να περνάει πλέον σε 2η μοίρα.           

 

Επίπτωση στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δυστυχώς φαίνεται ότι διεκδικεί με αξιώσεις την 1η θέση στο «παγκόσμιο πρωτάθλημα υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών». Με στοιχεία που συγκεντρώθηκαν σε σχολεία το 1997-98 και αφορούν εφήβους 15 ετών (5), μεταξύ 13 ευρωπαϊκών χωρών, Ισραήλ και Η.Π.Α., η χώρα μας έρχεται 1η στα υπέρβαρα (28,9%) και 2η στα παχύσαρκα αγόρια (10,8%), 3η στα υπέρβαρα (16,4%) και 6η στα παχύσαρκα κορίτσια (5,5%). Πρόσφατη μελέτη στην βόρειο-ανατολική Αττική (A. Papadimitriou et al., in press 2006), επιβεβαίωσε τα νούμερα αυτά και σε παιδιά δημοτικού σχολείου 6-11 ετών, ενώ κατέγραψε και την αυξητική τάση μέσα σε 10 χρόνια: το 27,8% των αγοριών είναι υπέρβαρα (+4,2%) και το 12,3%  παχύσαρκα (+2,9%), ενώ για τα κορίτσια τα ποσοστά ήταν 26,5% (+3,8%) και 9,9% (+1,6%) αντίστοιχα. 

 

Αιτιολογία
Η καθιστική ζωή (τηλεόραση, υπολογιστές, ηλεκτρονικά παιχνίδια …), και η κατανάλωση «ενεργειακά πυκνών» τροφών και αναψυκτικών είναι οι κύριοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, που σε συνδυασμό με την γενετική προδιάθεση του ανθρώπου να αποθηκεύει λίπος, οδηγούν στην διαρκή αύξηση της παχυσαρκίας ήδη από την πρώτη παιδική ηλικία. Την ίδια στιγμή, λιγότερο από 5% των περιπτώσεων παχυσαρκίας μπορεί να αποδοθεί σε καθαρά γενετικά αίτια (6). 

 

Πως ορίζεται η παιδική παχυσαρκία
Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI) παρουσιάζει ευθεία συσχέτιση με την ποσότητα του σωματικού λίπους τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες (7).   Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), στους ενήλικες η παχυσαρκία ορίζεται ως ΒΜΙ ≥ 30 kg/m2 και το υπερβάλλον βάρος ως ΒΜΙ 25-30 kg/m2. Στα παιδιά και στους εφήβους 2-19 ετών, χρησιμοποιούμε την ειδική για το φύλο εθνική καμπύλη του ΒΜΙ για την κατάταξη και παρακολούθηση μεμονωμένων ασθενών (8), ενώ για συγκριτικές μελέτες μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών χρησιμοποιούνται οι καμπύλες του Cole (9), που δημιουργήθηκαν λαμβάνοντας υπόψη δεδομένα από 6 χώρες όλων των ηπείρων. Έτσι, η παχυσαρκία στις ηλικίες 2-19 ετών ορίζεται ως ΒΜΙ > 95η εκ. θέση για την ηλικία και το φύλο, ενώ το υπερβάλλον βάρος ως ΒΜΙ > 85η εκ. θέση. Σε παιδιά < 2 ετών, το υπερβάλλον βάρος ορίζεται με την βοήθεια της καμπύλης ύψους / βάρος με όριο την 95η εκ. θέση – με την προϋπόθεση ότι η περίμετρος κεφαλής είναι φυσιολογική.             

Κίνδυνοι και επιπλοκές της παχυσαρκίας
Η παχυσαρκία στους ενήλικες έχει επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές και αύξηση της νοσηρότητας. Τα παχύσαρκα παιδιά έχουν υψηλό κίνδυνο να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες. Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για αυξημένη νοσηρότητα στην ενήλικο ζωή. Χωρίς την κατάλληλη παρέμβαση είναι βέβαιο ότι η νοσηρότητα αυτή θα μετακομίσει στην εφηβική και παιδική ηλικία. Ήδη υπάρχουν ισχυρά επιδημιολογικά δεδομένα για την εμφάνιση όλο και σε μικρότερες ηλικίες του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 (10). Άλλες σοβαρές επιπλοκές της παιδικής παχυσαρκίας είναι το μεταβολικό σύνδρομο, η καρδιαγγειακή νόσος, η υπέρταση, η υπερανδρογοναιμία, ορθοπαιδικά προβλήματα, δερματολογικές και νευρολογικές εκδηλώσεις, λιπώδης διήθηση του ήπατος και χολολιθίαση, καθώς και επιπλοκές από το αναπνευστικό σύστημα που αναλύονται στην συνέχεια (5). 

 

Βιβλιογραφία 

  1. Deane S, Thomson, A. Obesity and the pulmonologist. Arch Dis Child 2006: 91(2): 188-191 
  2. World Health Organization: Obesity: Preventing and managing the global epidemic. WHO technical report series.Volume 894. Geneva, WHO; 2000. 
  3. Kimm SY, Obarzanek E 2002 Childhood obesity: a new pandemic of the new millennium. Pediatrics 110:1003–1007 
  4. Ogden CL, Flegal KM, Carroll MD, Johnson CL. 2002Prevalence and trends in overweight among U.S. children and adolescents, 1999–2000. JAMA 288:1728–32. 
  5. Speiser PW, Rudolf MCJ, Anhalt H, et al. 2005 Childhood Obesity 10.1210/jc.2004-1389. J Clin Endocrinol Metab 90:1871-1887 
  6. Snyder EE, Walts B, Perusse L, Chagnon YC, Weisnagel SJ, Rankinen T, Bouchard C. 2004 The human obesity gene map: the 2003 update. Obes Res.;12: 369–439. 
  7. Freedman DS, Khan LK, Serdula MK, Dietz WH, Srinivasan SR, BerensonGS 2004 Inter-relationships among childhood BMI, childhood height, and adult obesity: the Bogalusa Heart Study. Int J Obes Relat Metab Disord 28:10–16 
  8. Reilly JJ 2002 Assessment of childhood obesity: national reference data or international approach? Obes Res 10:838–840 
  9. Cole TJ, Bellizzi MC, Flegal KM, Dietz WH 2000 Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey. BMJ 320:1240–1243 
  10. Sinha R, Fisch G, Teague B, Tamborlane WV, Banyas B, Allen K, SavoyeM, Rieger V, Taksali S, Barbetta G, Sherwin RS, Caprio S 2002 Prevalence of impaired glucose tolerance among children and adolescents with marked obesity. N Engl J Med 346:802–810 
Δημήτρης Παπαδημητρίου

Παιδοενδοκρινολόγος
Διευθυντής Τμήματος Παιδιατρικής – Εφηβικής Ενδοκρινολογίας και Διαβήτη Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών